Xəzər dənizinin sahilində yerləşən, tarixi ilə müasir memarlığı bir araya gətirən Bakı, təkcə gəzməli yerləri ilə deyil, süfrəsi ilə də qonaqları özünə heyran edir. Qafqazın kəsişmə nöqtəsində yerləşən Azərbaycan mətbəxi; türk, fars, Orta Asiya və Qafqaz mətbəxlərinin izlərini daşıyan, zəngin ədviyyat istifadəsi və təzə məhsullarla seçilən özünəməxsus dad dünyasıdır. Bəs Bakıda nə yemək olar? Bu yazıda şəhərə səfər etdiyinizdə mütləq dadmalı olduğunuz Azərbaycan mətbəxindən 10 vazkeçilməz yeməyi sizin üçün topladıq.
1. Plov (Azərbaycan Plovu)
Azərbaycan mətbəxinin kraliçası sayılan plov, adi bir plovdan qat-qat üstün bir yeməkdir. Uzun dənəli düyünün zəfəranla rənglənib buğda bişirilməsi ilə hazırlanan plov, adətən quru meyvələr, şabalıd, gavalı, ərik və bəzən toyuq və ya quzu əti ilə süfrəyə verilir. Düyünün altında əmələ gələn “qazmaq” adlanan xırtıldayan qabıq, azərbaycanlıların ən sevdiyi hissələrdən biridir. Bakıdakı ənənəvi restoranların demək olar ki, hamısında müxtəlif plov növlərinə rast gəlmək mümkündür; şah plovu isə xüsusi günlərdə hazırlanan, yuxa ilə bükülmüş, göz oxşayan bir versiyasıdır.
2. Dolma
Türk mətbəxinə də çox bənzəyən dolma, Azərbaycanda tənək yarpağı, kələm yarpağı və ya bibər, badımcan kimi tərəvəzlərin qiymə və düyü qarışığı ilə doldurulması ilə hazırlanır. Yayla dolması kimi tanınan versiyası üzərinə qatıq və sarımsaq sousu ilə verilir, nanə, zirə kimi ədviyyatlarla zənginləşdirilir. Azərbaycan dolması, Türkiyədəki versiyalarına nisbətən daha bol ətli olur və adətən isti servis edilir.
3. Qutab
Bakı küçələrində və restoranlarında ən çox rast gələcəyiniz dadlardan biri qutabdır. Nazik açılmış xəmirin içinə ispanaq, çuğundur yarpağı, balqabaq, pendir və ya qiymə doldurularaq sacda bişirilən bu incə yemək, adətən sumaq, nanə və qatıqla birlikdə yeyilir. Həm yüngül qəlyanaltı, həm də doyurucu bir yemək kimi seçilə bilən qutab, vegetarian variantları da bol olduğu üçün hər damaq zövqünə xitab edir.
4. Dovğa
İsti yay günlərində sərinləşdirici bir seçim axtaranlar üçün dovğa tam da axtardığınız dadı verəcək. Qatıq əsaslı bu şorba; nanə, şüyüd, kəşniş, ispanaq və bəzən noxudla hazırlanır. Soyuq servis olunanda bir növ ayran şorbasını xatırladan dovğa, isti servis edildikdə isə daha krem kimi bir kivamı olur. Həzm sisteminə faydalı olduğuna inanılan dovğa, xüsusilə ağır ət yeməklərindən sonra yüngülləşmək istəyənlər üçün idealdır.
5. Piti
Bakının ənənəvi saxsı qabda bişən yeməklərindən olan piti, quzu əti, noxud, kartof və gavalı kimi məhsulların kiçik gil qablarda saatlarla bişirilməsi ilə hazırlanır. Servis edilərkən əvvəlcə şorbası çörək doğranaraq, sonra əti və tərəvəzləri ayrıca boşqabda yeyilir. Bu özünəməxsus təqdimat forması pitini sadəcə bir yemək deyil, eyni zamanda bir təcrübəyə çevirir. Xüsusilə soyuq havalarda Bakının İçərişəhər bölgəsindəki ənənəvi restoranlarda piti dadmaq klassik bir Bakı təcrübəsidir.
6. Levəngi
Qoz, gavalı, soğan və ədviyyatlarla hazırlanan içliyin toyuq və ya balığın içinə doldurulub sobada bişirilməsi ilə hazırlanan levəngi, Azərbaycan mətbəxinin ən özünəməxsus reseptlərindən biridir. Xüsusilə Xəzər dənizinin bərəkəti ilə hazırlanan balıq levəngisi Bakıda mütləq dadılmalı yeməklər arasındadır. Qozun verdiyi güclü ətir ilə gavalının turşluğunun balansı bu yeməyi unudulmaz edir.
7. Düşbərə
Kiçik xəngəl bənzəri xəmir parçalarının ət içliyi ilə doldurulub ət bulyonunda bişirilməsi ilə hazırlanan düşbərə, Azərbaycanın ən zəhmət tələb edən yeməklərindən biridir. Kiçik ölçüsü ilə diqqət çəkən düşbərə üzərinə sarımsaqlı qatıq, nanə və sirkə əlavə edilərək servis edilir. Ailələrin xüsusi günlərdə bir araya gəlib birlikdə hazırladığı bu yemək, Azərbaycanda qonaqpərvərliyin simvollarından birinə çevrilmişdir.
8. Şişlik (Kabab)
Qafqaz mətbəxinin vazkeçilməzi olan şişlik Bakıda da böyük bir həvəslə hazırlanır. Quzu, mal-qara və ya toyuq ətinin marinə edilib manqalda bişirilməsi ilə hazırlanan şişlik, adətən təzə soğan, nar ekşisi və qril tərəvəzlərlə servis edilir. Şəhərdən kənara, xüsusilə Xəzər sahilindəki manqal restoranlarına edilən bir səyahət, orijinal şişlik təcrübəsi üçün ən yaxşı seçimlərdən biridir.
9. Şəkərbura və Paxlava
Azərbaycanın şirniyyat mədəniyyəti də yeməkləri qədər zəngindir. Novruz bayramının vazkeçilməz şirniyyatı olan şəkərbura, qoz və badam içliyi ilə hazırlanan, hilal formasında şəkilləndirilən xəmir şirniyyatıdır. Paxlava isə türk baklavasına bənzəsə də, daha nazik qatları və güclü qoz-fındıq qarışığı ilə özünəməxsus bir dada malikdir. Bakının tarixi bazarlarında bu şirniyyatları təzə şəkildə əldə etmək mümkündür.
10. Azərbaycan Çayı və Şirniyyat Mədəniyyəti
Bakıda yemək təcrübəsi bir stəkan qara çay olmadan tamamlanmır. Nazik belli “armudu” stəkanlarda servis olunan çay adətən mürəbbə, lokum və ya nabat şəkəri ilə birlikdə təqdim olunur. Çay içmək Azərbaycanda sadəcə bir vərdiş deyil, sosial həyatın mərkəzində yer alan bir ritualdır. Bakıdakı çayxanalarda saatlarla oturub söhbət etmək şəhərin ən xoş təcrübələrindən biridir.
Ədviyyatların və Göyərtinin Bakı Mətbəxindəki Rolü
Azərbaycan mətbəxini digər Qafqaz və Yaxın Şərq mətbəxlərindən fərqləndirən ən mühüm cəhətlərdən biri, təzə göyərti və ədviyyatların bol istifadə olunmasıdır. Nanə, şüyüd, kəşniş, tərxun, reyhan kimi təzə göyərtilər demək olar ki, hər süfrədə “göyərti” adlanan bir boşqab şəklində olur və əsas yeməklərin yanında çiy şəkildə yeyilir. Zəfəran, darçın, mixək kimi ədviyyatlar isə xüsusilə plov və şirniyyat reseptlərində tez-tez qarşımıza çıxır.
Küçə Dadları: Bakıda Sürətli Qəlyanaltı
Vaxtınız məhdudsa və Bakı küçələrində sürətli bir şey yemək istəyirsinizsə, şəhərin hər tərəfindəki kiçik köşklərdə satılan isti qutablar, bişmiş qarğıdalı və təzə bişmiş lavaş çörəyi praktik seçimlər təqdim edir. Xüsusilə qış aylarında Nizami küçəsi və Bulvar bölgəsində şabalıd və noxud satan səyyar satıcılara da tez-tez rast gəlinir.
Tez-tez Verilən Suallar
Bakıda vegetarianlar üçün yemək seçimləri varmı? Bəli, xüsusilə ispanaqlı, çuğundur yarpaqlı və ya pendirli qutab, dovğa və müxtəlif tərəvəz dolmaları vegetarianlar üçün dadlı və doyurucu alternativlərdir.
Bakıda yemək qiymətləri bahadırmı? Bakı bir çox Avropa paytaxtı ilə müqayisədə olduqca münasib qiymətli bir mətbəx təcrübəsi təqdim edir.
Bakıda ən yaxşı ənənəvi restoranlar haradadır? İçərişəhər və ətrafı, orijinal Azərbaycan mətbəxini təcrübə etmək istəyənlər üçün ən populyar bölgələrdir.
Nəticə
Bakıda nə yemək olar sualının cavabı, əslində zəngin və müxtəlif bir mətbəx mədəniyyətinin qısa xülasəsidir. Plovdan qutaba, dovğadan şəkərburaya qədər Azərbaycan mətbəxi, həm dad, həm də mədəni bir səyahət təqdim edir. Bakını ziyarət etdiyinizdə bu 10 dadı siyahınıza əlavə etməyi unutmayın; hər biri şəhərin tarixini və qonaqpərvərliyini damağınızda hiss etdirəcək.
